Forex'in Tarihçesi

Eski çağlarda insanlar ve ülkeler birbirleri ile alışverişlerinde, takas sistemini kullanmaktaydı. Her tür değerli kıyafet, tahıl, maden ve diğer ürünler birbirleri ile takas edilmekte idi. Bu sistemin zorlukları ve kısıtlamaları, yeryüzünde daha adil bir alışveriş sistemine ihtiyac duyulmasına yol açtı.

Önceleri madeni olarak ortaya çıkan, daha sonra taşıma kolaylığından dolayı kağıt olarak kabul edilen para sistemi; üretim ve ticaretin hızla artmasına sebep oldu. Ülkeler arası ticarette takas yöntemi geride bırakıldı. Ancak farklı bir para birimleri kullanan ülkelerden birisi ile ticaret yapmak istediğinizde arada bir dönüştürme yapılması gerekiyordu. Global ekonominin 20. yüzyılda hızlı bir şekilde gelişmesiyle birlikte para kullanımına gerçek eşit bir değer verme gereksinimi doğmuş, bunun sonucunda para birimlerinin değeri altına endekslenmiştir. Altın değiş tokuşunda para birimleri altının değerine göre desteklendiği için yeni bir istikrar evresine girilmiştir. Fakat ülke yöneticilerinin keyiflerine göre paranın değerini düşürerek enflasyona sebep vermeleri, sistemi yeni bir arayış içine itmiştir.

1944 yılında ABD'nin New Hampshire eyaletinin Bretton Woods kasabasında gerçekleşen Birleşmiş Milletler Para ve Maliye Konferansı, paranın milletler arasındaki kaçışına engel olarak uluslar arası mali denge kurmak ve dünya kurları üzerindeki spekülasyonu kısıtlamak amacı ile toplanmıştı. 44 ülkeden 730 delegenin katıldığı Bretton Woods anlaşması ile katılımcı ülkelerin paraları için sabit kur esası benimsenmiş ve anlaşmaya katılan her ülkenin parasının değerinin, dolar esas alınarak saptanması kabul edilmiştir. Uluslararası para sisteminin kurallarını belirleyen bu anlaşma sonucunda, Dünya Bankası ve Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) kurulması kararı alınmıştır.

Bretton Woods Anlaşmaya katılan ve parasını altına dönüştürülebilir yapmayı kabul eden her ülkenin parasının değeri dolara göre saptanmıştır. Dolar altın ile dönüştürülebilirliğini koruyan tek ulusal para olarak kalmıştır. Anlaşma ile 1 ons altın = 35 dolar ya da 1 dolar 0,88867 gr. altın olarak belirlenmiş ve ABD dış talep olduğunda doları bu parite'si üzerinden altına çevirmeyi kabul etmiştir. Anlaşma, ancak çok özel ve düzeltilmesi olanaksız parasal dengesizliklerde herhangi bir ülkeye, parasının dolara karşısındaki değerini değiştirme olanağı tanımaktadır. Bu tür düzeltmeler için öngörülmüş olan devalüasyon ve revalüasyon oranları en çok % 10 dur. Ancak söz konusu ekonominin yapısından doğan dengesizlikler nedeni ile ayarlama ile yapılacak değişiklik % 10'u aşacaksa, bu takdirde IMF’nin izni gerekecektir.

1971'de ABD'nin dolar altın konvertibilitesine son vermesi ve dış ticarette tek yanlı olarak kısıtlayıcı önlemlere başvurması üzerine diğer Batılı ülkelerin baskıları sonucu Smithsonian Antlaşması imzalanmıştır. Bu anlaşma ile dolar diğer paralara göre % 9 oranında devalüe edildi, altının ons fiyatı ise 35 dolardan 38 dolara çıkartıldı. Anlaşma ile ayrıca ulusal paraların dolar paritesi etrafındaki dalgalanma marjı % 1den % 2.25e çıkartıldı. Doların devalüe edilmesine karşılık ABDnin dış açıkları devam ediyordu. 1973 Şubatında dolar % 5 oranında devalüe edildi.

1973 yılında Avrupa Ekonomik Topluluğu ülkeleri paralarını sabit kur üzerinden birbirine bağlayarak dolar karşısında ortak dalgalanmaya bıraktılar. Böyle Smithsonian anlaşması geçerliliğini yitirmiş oldu ve 1944de kurulan Bretton Woods sabit kur sistemi sona erdi.

Esnek kur sisteminin yürürlüğe girmesi Forex piyasalarının da başlangıcı anlamına gelmektedir. Bugünkü geldiğimiz noktada geçerli olan kur sistemi değişken kur sistemidir. Bu sistemde para birimlerinin değerleri temel arz ve talep kurallarına göre belirlenmektedir ve foreks piyasalarının da temelini oluşturmaktadır. Gelişen teknolojinin de etkisi ile artık küçük yatırımcılar da forex piyasasına katılım sağlama imkanına erişmiştir.